Sokrates: sorgulanmamış hayat yaşanmaya değmez

Sokrates’in “sorgulanmamış hayat” sözü, günün her anında bütün kararlarımızdan kuşku duymamız gerektiği anlamına gelmez. Daha temel bir şeyi söyler: İnançlarımızın, alışkanlıklarımızın, hırslarımızın ve seçimlerimizin nedenlerini incelemeye cesaret ettiğimizde hayat daha bilinçli ve anlamlı hâle gelir. Bunu yapmadığımızda, yalnızca “herkes böyle yapıyor” diye yıllar geçirebiliriz. Kendini sorgulamak sürekli hata aramak değildir. Asıl amaç bazı dürüst soruları canlı tutmaktır: Bunu neden istiyorum? Gerçekte hangi değeri izliyorum? Davranışlarım önemli olduğunu söylediğim şeylerle uyumlu mu? Bu sorular bazen rahatsız edicidir; çünkü hayatımızın bir bölümünün bilinçli seçimlerden değil, alışkanlıklardan veya başkalarının beklentilerinden oluştuğunu gösterebilir. Günlük hayatta felsefi sorgulama büyük bir sahne gerektirmez. Bir iş kararını yeniden düşünmek, en yakınımızdaki insana nasıl davrandığımıza bakmak veya yıllardır peşinden koştuğumuz hedefin neden hâlâ önemli olduğunu sormak yeterlidir. Amaç kusursuz bir hayat kurmak değil, daha bilinçli bir hayat yaşamaktır. Bu söz Platon’un Apologia adlı eserinde, Sokrates’in felsefi yaşam biçimini savunduğu bağlamda yer alır. Bugün hâlâ güçlü olmasının nedeni basittir: Yaşadığımız hayat gerçekten seçtiğimiz hayat mı, yoksa yönünü hiç kontrol etmeden içinde ilerlediğimiz bir hayat mı?