Częściej cierpimy w wyobraźni niż w rzeczywistości — Seneka

Zdanie to pochodzi z XIII listu Seneki do Lucyliusza. W oryginale łacińskim czytamy: saepius opinione quam re laboramus.

Seneka nie twierdzi, że realne problemy nie istnieją. Zwraca uwagę na coś innego: bardzo często dokładamy do rzeczywistego problemu cierpienie stworzone przez własne przewidywania.

Przeżywamy rozmowę, zanim się odbędzie. Wyobrażamy sobie porażkę, zanim spróbujemy. Zakładamy, że sytuacja zakończy się w najgorszy możliwy sposób. Niektóre obawy rzeczywiście się spełniają, ale zanim to nastąpi, potrafimy przeżyć tę samą trudność wiele razy.

Stoicka praktyka polega między innymi na rozdzielaniu faktów od interpretacji. Faktem może być ważne spotkanie następnego dnia. Interpretacją jest przekonanie, że na pewno popełnimy błąd, zrobimy złe wrażenie, stracimy szansę i poniesiemy konsekwencje.

Nie oznacza to, że nie należy się przygotowywać. Rozsądne planowanie jest potrzebne. Przygotowanie prowadzi jednak do działania, podczas gdy lęk często prowadzi jedynie do powtarzania tego samego czarnego scenariusza.

Dlatego czasem warto zadać sobie trzy pytania: co wiem na pewno, co tylko przewiduję i co rzeczywiście mogę zrobić teraz?